Tras nedir?

Tras Nedir? Traslı Çimento Nasıl Üretilir?

Tras, çimentonun dayanıklılığını artıran volkanik kökenli bir doğal puzolandır. Ne olduğunu, çimentoda nasıl çalıştığını, nasıl üretildiğini ve hangi yapılarda tercih edildiğini bu sayfada özetledik.

Tras nedir?

Puzolanlar, tek başlarına bağlayıcılık göstermeyen silisli ve alüminli malzemelerdir. İnce öğütülüp çimento veya kireçle karıştırıldıklarında ve su ile temas ettiklerinde, kalsiyum hidroksitle birleşerek bağlayıcı bileşikler oluştururlar.

Puzolanlar doğal ve yapay olmak üzere iki gruba ayrılır. Tras, volkanik tüf türündeki doğal puzolanın yaygın adıdır. Pratikte doğal puzolanların büyük bölümüne de “tras” denir.

Standartlarda belirlenen oranın üzerinde doğal puzolan içeren çimentolar “traslı çimento” olarak anılır.

Puzolanların sınıflandırılması
Doğal puzolanlar
  • Volkanik tüf (tras)
  • Killi şist
  • Diatome toprağı
  • Ponza taşı
Yapay puzolanlar
  • Uçucu kül
  • Silis dumanı
  • Pişirilmiş kil

Çimentoda tras nasıl çalışır?

Trasın katkısı, çimentonun su ile tepkimesinden geriye kalan bir yan ürünü değerlendirmesine dayanır.

  1. Çimento su ile birleşir

    Portland çimentosunun ana mineralleri hidratasyon sırasında dayanım veren bileşikler oluşturur.

  2. Kalsiyum hidroksit açığa çıkar

    Aynı tepkime suda kolay çözünen Ca(OH)₂ üretir. Bu bileşik dayanıma katkı vermez; yıkanıp gittiğinde betonda boşluk bırakabilir ve zararlı etkilere açıktır.

  3. Tras bu bileşiği tüketir

    Trasın reaktif silika ve alüminası Ca(OH)₂ ile birleşir. Bu tepkimeye puzolanik reaksiyon denir.

  4. Daha yoğun bir yapı oluşur

    Ek kalsiyum silikat hidrat (C-S-H) jeli oluşur; gözenekler dolar, beton zamanla daha sıkı ve dayanıklı hale gelir.

Kısacası tras, çimentonun işe yaramayan yan ürününü bağlayıcıya çevirir.

Traslı çimento nasıl üretilir?

Tras, klinker ve alçıtaşıyla iki farklı yöntemle çimentoya dönüştürülür.

Birlikte öğütme

Klinker, alçıtaşı ve tras aynı değirmende birlikte öğütülür.

Artısı
Homojen bir karışım elde edilir.
Dikkat edilecek nokta
Klinker trastan daha serttir; aynı değirmende tane boyutu dağılımını denetlemek zorlaşır.

Ayrı öğütme ve karıştırma

Klinker–alçıtaşı ve tras ayrı öğütülür, ardından karıştırılır.

Artısı
Her bileşenin inceliği ayrı ayarlanabilir.
Dikkat edilecek nokta
Karışımın homojen olması ayrıca özen ister.

Uygulamada birlikte öğütme daha yaygındır. Trası öğütmek, aynı inceliğe ulaşmak için klinkerden daha az enerji gerektirdiğinden, ikame oranı arttıkça ton başına enerji tüketimi belirgin biçimde düşer.

Traslı çimentonun avantajları

Aşağıdaki özellikler traslı çimentoların genel davranışını anlatır; tane boyutu, ikame oranı ve uygulama koşullarına göre değişir.

  • Düşük hidratasyon ısısı

    Priz sırasında açığa çıkan ısı azalır; kitle betonlarında ısıl gerilme riski düşer.

  • Çatlamaya karşı direnç

    Isının yavaş yükselmesi, ısıl kaynaklı çatlak riskini azaltır.

  • Su geçirimsizliği

    Gözenekleri dolduran C-S-H, betonu daha az geçirgen kılar.

  • Alkali–agrega reaksiyonuna karşı koruma

    Alkali-silika kaynaklı genleşme ve çatlama riski azalır.

  • Sülfat direnci

    Sülfatlı zemin ve sulara karşı daha dayanıklıdır.

  • Deniz suyu direnci

    Klorür ve diğer tuzların etkisine karşı dayanımı yüksektir.

  • Karbonatlaşmaya karşı dayanıklılık

    Sıkı yapı, karbondioksitin betonun içine işlemesini yavaşlatmaya yardımcı olur.

  • Donatı korozyonundan koruma

    Düşük geçirgenlik, suyun ve klorürün donatıya ulaşmasını zorlaştırır.

  • Yüksek nihai dayanım

    Puzolanik reaksiyon zamanla sürer; ileri yaşlarda dayanım Portland çimentosunu yakalayabilir veya geçebilir.

  • İyi işlenebilirlik

    Taze betonda işlenebilirlik genellikle Portland çimentosundan iyidir.

  • Benzer rötre

    Rötre davranışı Portland çimentosuyla benzerdir.

Traslı çimento nerelerde kullanılır?

Portland çimentosunun kullanıldığı hemen her yerde kullanılabilir. Aşağıdaki alanlarda özellikle avantaj sağlar.

  • Kanal ve drenaj yapıları

    Aşındırıcı sulara dayanıklılık ve plastik kıvam.

  • Tarımsal depo ve silolar

    Azot, amonyum ve sülfat gibi kimyasalların etkisine karşı koruma.

  • Kitle betonları

    Baraj ve ağır temellerde priz sırasında düşük ısı yayılımı.

  • Sıva

    İnce öğütülmüş yapısı ile düzgün ve homojen yüzey.

  • Briket ve prefabrik

    İncelik, çekme dayanımı ve hava geçirimsizliğine katkı.

  • Deniz ve altyapı yapıları

    Köprü, baraj, liman, dalgakıran ve rıhtım.

  • Betonarme

    Düşük geçirgenlik, donatının paslanmasını geciktirir.

Teknik değerler

Analiz ve laboratuvar değerleri

Aşağıdaki değerler firmanın laboratuvar analiz raporlarına göre doldurulacaktır.

Kimyasal bileşim
Kimyasal bileşimDeğer
SiO₂Eklenecek
Al₂O₃Eklenecek
Fe₂O₃Eklenecek
CaOEklenecek
MgOEklenecek
SO₃Eklenecek
Kızdırma kaybıEklenecek
Puzolanik aktivite
Puzolanik aktiviteDeğer
Puzolanik aktivite indeksi (7 gün)Eklenecek
Puzolanik aktivite indeksi (28 gün)Eklenecek
Ürün sınıfları
Ürün sınıflarıDeğer
Sınıf adı ve tane boyutu aralığıEklenecek
Fiziksel özellikler
Fiziksel özelliklerDeğer
İncelik (Blaine)Eklenecek
Özgül ağırlıkEklenecek
NemEklenecek
Tane boyutu dağılımı (elek analizi)Eklenecek

Dayandığı standartlar

  • TS 25
  • TS 26
  • TS EN 197-1
  • ASTM C 618

Değerler, analizi yapan laboratuvarın raporuyla birlikte yayımlanır.